Web Analytics Made Easy - Statcounter
به نقل از «مشرق»
2024-05-07@12:56:56 GMT

روزگار «دکان کتاب» و کتابفروشان دوره‌گرد

تاریخ انتشار: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ | کد خبر: ۳۵۰۰۷۲۵۲

روزگار «دکان کتاب» و کتابفروشان دوره‌گرد

ایرانی‌ها از کی کتابخوان شدند؟ از روزی که مغازه‌های کتابفروشی باز شد که به آنها «دکان کتاب» می‌گفتند و کتابفروش‌های دوره‌گرد هم راه افتادند در شهرهای بزرگ؛ اواخر دوران قاجار بود و روزگار مشروطه بود و دوره بیداری بود.

به گزارش مشرق، تا اوایل دوره قاجار کتاب‌ها در ایران خطی بودند و بالطبع کمیاب و گران بودند و در اختیار اهل فضل و اهل علم و دور از دسترس مردم عادی.

بیشتر بخوانید: اخباری که در وبسایت منتشر نمی‌شوند!

تا اینکه صنعت چاپ به ایران هم رسید و ماجرا از این قرار بود: «نخستین دستگاه چاپ در ایران با دستور عباس‌میرزا، نایب‌السلطنه فتحعلی‌شاه قاجار بعد از جنگ اول ایران و روس در تبریز توسط حاج‌زین‌العابدین تبریزی راه‌اندازی شد... به‌نظر می‌رسد کتاب فتح‌نامه میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی که تفصیلی از جنگ‌های ایران و روس است به‌عنوان اولین کتاب به صورت چاپ سنگی در ایران منتشر شد».

از همان‌زمان چند چاپخانه یا به‌قول خودشان «مطبعه» دیگر در شهرهای بزرگ ایران ازجمله تبریز و مشهد و شیراز فعال شده‌اند و بعد دستگاه‌های چاپ سربی هم به ایران رسیدند و این‌طوری شد: «با تأسیس مدرسه دارالفنون در سال ۱۲۳۰ شمسی در تهران به‌عنوان نخستین مرکز علمی مدرن، نیاز به ترجمه، تألیف و انتشار کتاب بیشتر شد و همین باعث شد ناصرالدین قاجار دستور راه‌اندازی چاپخانه سلطنتی در کنار ترجمه‌خانه شاهی را صادر کند. این آغازی بر افزایش تعداد چاپخانه‌های خصوصی بود... براساس اسنادی که از خانواده امین‌الضرب -مهم‌ترین خاندان بازرگان ایرانی در دوره قاجار- باقی‌ مانده است بسیاری از ناشران برای عرضه کتاب‌های خود با مشکلاتی مواجه شدند و به همین‌دلیل تصمیم گرفتند تا در کنار انتشارات، کتابفروشی خود را تأسیس کنند». و این‌طوری ایران صاحب کتابفروشی شد.

عکسی تاریخی و باارزش از کتابفروشان دوره‌گرد قاجاری

کتاب‌هایی که مردمان قاجاری می‌خواندند

تا پیش از گسترش صنعت چاپ در ایران اغلب کتاب‌های چاپی موجود از هند به ایران می‌رسید و شرایط این‌گونه بود: «کتاب‌ها آن زمان در ایران چاپ نمی‌شد و از بمبئی هندوستان به‌وسیله کشتی به بندرعباس می‌آمد و از آنجا به شیراز منتقل می‌شد... کتاب‌ها بعد از شیراز در شهرهای دیگر مثل اصفهان و مشهد پخش می‌شد؛ کتاب‌هایی که هم به زبان فارسی و هم به زبان اردو بودند». جالب اینکه بسیاری از نشریات دوره مشروطه نیز مانند کتاب‌ها در کشورهای دیگر ازجمله هند و ترکیه و مصر چاپ می‌شدند و تا به ایران برسند ماجراها داشتند و گاهی اصلا نمی‌رسیدند یا خبرهایشان تا به مملکت برسد قدیمی می‌شد! ولی از دوره مشروطه که به‌تدریج صنعت چاپ کشور رشد کرد کار افتاد دست ایرانی‌ها و کتاب‌ها زیاد شدند و کتابفروشی‌ها هم. اصلا خیلی‌ها معتقدند همین گسترش کتب و نشریات نوظهور بود که به بیداری اجتماعی منجر شد و در ایران انقلاب مشروطه راه‌انداخت.

قدیمی‌ترین کتابفروشی تهران کجا بود؟ سال ۱۲۸۰ شمسی تأسیس شد و نامش «اسلامیه» بود و در تیمچه حاجب‌الدوله بازار تهران بود. معلوم است که نامش هم از کجا آمده است؛ بیشتر کتاب‌های آن روزگار مذهبی بودند یا کتب ادعیه و علوم دینی بودند. البته  به گواهی اسناد تاریخی کتاب‌های دانشمندان قدیمی ایرانی و نویسندگان معاصر و روشنفکران دوره مشروطه و کتب فلسفه و علوم اجتماعی نویسندگان خارجی هم در فهرست کتاب‌هایی بودند که مردمان قاجاری می‌خواندند.

کتابفروشی «اسلامیه»، نخستین کتابفروشی تهران که در سال ۱۲۸۰ شمسی یعنی پیش از انقلاب مشروطه تأسیس شد

از همان‌موقع که دکان‌های کتاب یا همان کتابفروشی در شهرهای بزرگ ایران رونق گرفتند کتابفروشی سیار هم رواج یافت و دوره‌گردهایی بودند که به‌قول امروزی‌ها کار فرهنگی می‌کردند و کتاب می‌فروختند به اهل علم و سیاست و فرهنگ و مطالعه و وضعیت این‌گونه بود: «در تهران قدیم بیشتر کتابفروشان ثابت و دوره‌گرد اهل خوانسار بودند... جلوخان مسجد شاه، بازار حلبی‌سازها، سرای امیر، بازار بین‌الحرمین، تیمچه حاجب‌الدوله و بعدها خیابان‌های ناصریه، صوراسرافیل و باب‌همایون مرکز اصلی فروش کتاب و محل تردد کتابفروشان دوره‌گرد بود». 

نمونه‌ای از چاپ سنگی کتاب «مختارنامه»، متعلق به اواسط دوره قاجار

کتابفروشان به خانه‌های مردم می‌رفتند!

پس از دوره قاجار با گسترش علوم و فنون جدید و ترویج سوادآموزی اجباری و راه‌اندازی مراکز آموزش دانشگاهی به‌تدریج کتاب شد ابزار دست و ضرورت زندگی و کار و تحصیل خیلی‌ها و «سعید نفیسی» نویسنده و محقق معاصر درباره کتابفروشانِ آن روزگار گزارش داده است: «بازار حلبی‌سازها مرکز کتابفروشی‌های تهران بود. یکی دیگر از تیمچه‌های کتابفروشی تهران هم در تیمچه حاجب‌الدوله و بازار کفاش‌ها بود. حاج ملا محمدصادق و حاج ملا محمدباقر دو برادر اهل خوانسار و اهل فضل بودند که به خانه‌های مردم می‌رفتند و کتاب‌هایشان را عرضه می‌کردند. گاهی فوراً هم پول کتاب‌ها را نمی‌گرفتند. معتبرترین دکان کتابفروشی آن زمان متعلق به میرزا محمد خوانساری در بازار حلبی‌سازها... قرار داشت».

یکی از نخستین ماشین‌های چاپ ایران که در دوره قاجار برای نشر کتاب در تبریز استفاده شد 

در دهه‌های بعدی مطالعه کتاب مدام و مدام در ایران افزایش یافت و کتابفروشی‌ها بیشتر و بیشتر شدند. این افزایش مستمر تا دهه ۸۰ شمسی همچنان ادامه داشت تا اینکه مطالعه مجازی جای کتاب‌های کاغذی را گرفت. حالا اگرچه هنوز نشر کاغذی کتاب رواج دارد ولی دیگر روزگار عوض شده و کتاب‌ها دیجیتال شده‌اند و ناگزیر مغازه‌های کتابفروشی‌ هم کمتر شده‌اند. در مقابل،صنعت نشر کتاب از طریق فناوری ارتباطات مجازی و رسانه‌های دیجیتال رونق گرفته و کار به جایی رسیده که جوانان ایرانی کتاب‌های مشهور دنیا را به‌روز می‌خوانند؛ گاهی زودتر از مردمان سایر ملل توسعه‌یافته.

منبع: فارس

منبع: مشرق

کلیدواژه: بازار خودرو تحولات اوکراین قیمت کتاب ایرانی ها دوره قاجار دوره گرد دارالفنون خودرو قیمت های روز در یک نگاه حوادث سلامت دوره قاجار دوره گرد کتاب ها

درخواست حذف خبر:

«خبربان» یک خبرخوان هوشمند و خودکار است و این خبر را به‌طور اتوماتیک از وبسایت www.mashreghnews.ir دریافت کرده‌است، لذا منبع این خبر، وبسایت «مشرق» بوده و سایت «خبربان» مسئولیتی در قبال محتوای آن ندارد. چنانچه درخواست حذف این خبر را دارید، کد ۳۵۰۰۷۲۵۲ را به همراه موضوع به شماره ۱۰۰۰۱۵۷۰ پیامک فرمایید. لطفاً در صورتی‌که در مورد این خبر، نظر یا سئوالی دارید، با منبع خبر (اینجا) ارتباط برقرار نمایید.

با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت «خبربان» مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

خبر بعدی:

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه بازدید از روند آماده‌سازی نمایشگاه کتاب تهران مطرح کرد؛باید فضای تبلیغی و محیطی تهران در قُرُق نمایشگاه بین‌المللی

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین - ستاد خبری سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شامگاه یک‌شنبه، (۱۶ اردیبهشت‌ماه) با همراهی یاسر احمدوند رئیس سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و اعضای شورای سیاست‌گذاری این نمایشگاه از روند آماده‌سازی نمایشگاه در مصلی امام خمینی(ره) بازدید کرد و در جریان آخرین اتفاقات نمایشگاه کتاب تهران قرار گرفت.

افزایش دو برابری کتابفروشان در بخش مجازی نمایشگاه کتاب تهران

در ابتدا، علی رمضانی قائم مقام و سخنگوی نمایشگاه گزارشی از روند آماده‌سازی نمایشگاه ارائه کرد و گفت: سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران امسال در ۱۵۰ هزار متر مربع فضای مصلی امام خمینی(ره) گسترده است و ۲۷۰۰ ناشر و ۳۶۰ کتابفروشی در آن مشارکت دارند؛ مشارکت کتابفروشان در بخش مجازی نمایشگاه نسبت به سال گذشته دوبرابری است.

قائم مقام نمایشگاه از شروع بارگذاری آثار ناشران بخش مجازی در سایت این رویداد خبرداد و افزود: کار نمایشگاه در بخش مجازی یک روز پیش از بخش فیزیکی آغاز خواهد شد. هماهنگی با شرکت پست و بانک ملی به عنوان کلان‌ دستگاه‌های همکار نمایشگاه به‌خوبی پیش رفته است و فرماندهی انتظامی کشور همانند سال‌های گذشته عهده‌دار نظم و امنیت نمایشگاه است.

او با بیان اینکه ۵۰ مهمان خارجی به دعوت نمایشگاه کتاب تهران در این رویداد حاضر خواهند شد، گفت: ناشران و اهالی اندیشه و قلم از ۲۵ کشور در بخش بین‌الملل نمایشگاه فعالیت موثر و فعال خواهند داشت. پیرنگ اصلی نمایشگاه کتاب امسال موضوع فلسطین است و دانشجویان فلسطینی برای اولین‌بار در نمایشگاه به صورت مستقیم با مردم به گفت‌وگو می‌پردازند و خودشان به شبهات مردم پاسخ می‌دهند.

در ادامه ناصر کنعانی، مریم‌سادات ظهوریان، مهدی رمضانی، نادر قدیانی، فتح‌الله فروغی، ابراهیم کریمی، مهدی فقیهی نژاد و اسماعیل جانعلی‌پور به عنوان اعضای شورای سیاست‌گذاری سی‌وپنجمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به طرح پیشنهاداتی پرداختند.

نمایشگاه کتاب تهران چهره واقعی مردم ایران است

یاسر احمدوند رئیس سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با بیان اینکه علیرغم تمام تلاش‌ها خودمان را بدهکار شان فرهنگی مردم ایران می‌دانیم و برای ارتقا سطح کمی و کیفی نمایشگاه کار می‌کنیم، عنوان کرد: حمایت و پیگیری‌های مجدانه و دلسوزانه همراه با نکته‌سنجی وزیر محترم موجب قوت و توسعه نمایشگاه خواهد شد.

او نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را چهره واقعی مردم ایران دانست و افزود: نمایشگاه کتاب تهران میزبان تمام سلایق، اقوام، مذاهب و ادیان و تفکرها است و ما وظیفه داریم این سرمایه بزرگ اجتماعی و ملی را در چشم جهان به نمایش بگذاریم.

نمایشگاه کتاب صفحه پرشوری از دوره رونق فرهنگ است

سپس، اسماعیلی از شورای سیاست‌گذاری نمایشگاه کتاب تهران بخاطر اهتمام و همت در پیگیری مسائل این رویداد مهم فرهنگی قدردانی کرد و با بیان اینکه در آستانه افتتاح نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران اوضاع وفق مراد و وفق اهداف ترسیم شده پیش رفته است، گفت: نمایشگاه کتاب در دوره سی و پنجم یک دوره کم‌نظیر را به لحاظ آمار و ارقام و کمیت و کیفیت را برای اصحاب فرهنگ و ادب کشورمان ایجاد خواهند کرد.

او با تاکید براینکه تمهیدات و پشتیبانی لازم از نمایشگاه کتاب تهران درحال انجام است، اشاره کرد: نمایشگاه کتاب تهران متعلق به جریان فرهنگ و ادب کشور است و وظیفه ما نهایتاً حمایت و تسهیل‌گری از این فرایند است. کشورمان به‌لحاظ حوزه فرهنگی قابل مقایسه با بسیاری از جوامع و کشورهای جهان نیست. تقریباً در وزارت فرهنگ روزی بدون برگزاری رویدادهای فرهنگی نداریم و روزانه میزبان برگزاری جشنواره‌های متعدد شهرستانی، استانی، منطقه‌ای و ملی هستیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نمایشگاه کتاب را صحنه پرشوری از دوره رونق و شکوفایی حوزه فرهنگ دانست و ادامه داد: در طول یک سال گذشته برای برگزاری این نمایشگاه تلاش کردیم بخش مهمی از نیازها را مورد توجه قرار دهیم و ضمن اذعان به ضعف‌های موجود اما تلاش شد وضعیت را به صورتی قابل اتکا و افتخار تغییر دهیم.

اسماعیلی از آماده‌سازی کارخانه جدید کاغذ برای تامین نیازهای کشور در زمینه کتاب‌های درسی خبر داد و افزود: در مضوع تامین کاغذ و کتاب‌های درسی در آستانه تکمیل و افتتاح کارخانه جدید کاغذ هستیم که به‌زودی به بهره‌برداری خواهد رسید و ظرفیت کاغذ تحریر به ۱۳۰ هزار تن خواهد رسید.

او نشر کودک و نوجوان را مسئله مهم و کلیدی دانست و با تاکید براینکه در این زمینه آماده حمایت از ناشران و مخاطبان خواهیم بود، گفت: نکته مهم چند ماموریت ویژه است که رهبر معظم انقلاب بر آن تاکید داشتند؛ بحث ترجمه آثار فاخر فارسی به زبان‌های خارجی با استفاده از کسانی است که تسلط به زبان اصلی دارند. خوشبختانه برنامه ویژه‌ای برای این موضوع تدارک دیده شده که حمایت می‌کنیم. امسال تلاش شد بتوانیم فضای حمایتی را افزایش دهیم؛ دانشجویان، طلاب و اساتید و اعضای هیات علمی در موضوع حمایتی پوشش داده شدند و در دولت منتظر تامین اعتبار هستیم تا عدد خوبی دیگری را جذب کنیم و آن را به بخش دیگری از جامعه وارد کنیم که هدف ما کارمندان دولت، محصلین دوره دوم دبیرستان است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر لزوم گسترش شبکه کتابفروشان تاکید کرد و گفت: ابلاغ خوبی در این زمینه از سوی معاون اول رئیس‌جمهور صورت گرفت که کمک کننده است و در جلسه با استانداران بر لزوم اجرایی شدن آن تاکید کردیم. ما در نمایشگاه کتاب تهران به دنبال تغییر حال فرهنگی مردم هستیم و قصد نداریم نمایشگاه صرفا یک رویداد و محل فروش کتاب باشد بلکه باید محل رفت و آمد اصحاب فرهنگ و هنر باشد.

اسماعیلی تاثیرگذاری کمیته فرهنگی نمایشگاه با برگزاری جلسات شعر و مسابقه را مورد تاکید قرار داد و با بیان اینکه حتما باید فضای تبلیغی و محیطی تهران در قُرُق نمایشگاه کتاب باشد تا مردم احساس شور و نشاط فرهنگی داشته باشند، افزود: نمایشگاه کتاب تهران باید یک اتفاق فرهنگی بزرگ و با خاطره مثبت و متعالی باشد تا توانمندی حوزه فرهنگی برای حل مسائل نمایان شود.

او بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه سال گذشته را مورد اشاره قرار داد و با بیان اینکه معظم‌له از روند نمایشگاه ابراز رضایت داشتند که مایه افتخار است، گفت: نظرسنجی مردمی از نمایشگاه کتاب باید روزانه برگزار شود تا بهترین شرایط را در نمایشگاه ایجاد کنیم و برای این کار به بهترین نقدها که اشکالات ما را بگویند، جایزه می‌دهیم تا فضای پذیرش نقد به فرهنگ تبدیل شود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دغدغه مهم مردم در زمینه کتاب را قیمت آن دانست و با تاکید براینکه در این زمینه باید سامانه‌های حمایتی را افزایش داد، گفت: در طراحی صورت گرفته نمایشگاه کتاب تهران در سال ۱۴۰۴ نقطه و قله کمیت و کیفیت و واگذاری امور به بخش‌های مردمی و ناشرین ترسیم شده است که امیدواریم به بهترین شکل محقق شود.

سی‌وپنجمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با شعار «بخوانیم و بسازیم» از ۱۹ تا ۲۹ اردیبهشت (۱۴۰۳) در محل مصلی امام خمینی(ره) به شکل حضوری و در سامانه ketab.ir به صورت مجازی برگزار می‌شود.

۲۲۰

برای دسترسی سریع به تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ رویدادهای ایران و جهان اپلیکیشن خبرآنلاین را نصب کنید. کد خبر 1903416

دیگر خبرها

  • وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه بازدید از روند آماده‌سازی نمایشگاه کتاب تهران مطرح کرد؛باید فضای تبلیغی و محیطی تهران در قُرُق نمایشگاه بین‌المللی
  • بازدید وزیر فرهنگ از مراحل آماده سازی نمایشگاه کتاب تهران
  • باید فضای تبلیغی و محیطی تهران در قُرُق نمایشگاه بین‌المللی کتاب باشد
  • تصویر قدیمی از آشپزخانه بازار طهران در دوره قاجار
  • آماده سازی سی‌وپنجمین دوره نمایشگاه کتاب تهران (عکس)
  • افزایش اعتبار بن دانشجویی در نمایشگاه کتاب
  • نمایشگاه کتاب تهران پس از ۳۵ دوره به قوام رسیده است
  • سی‌وچهار دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در یک نگاه
  • روزگار سپری شده اسکناس ایرانی
  • حضور کتاب‌فروشی‌ها در نمایشگاه کتاب، آری یا خیر؟